NAH van A tot Z

Herkennen, erkennen en alert blijven. Dat zijn 3 belangrijke aspecten bij de signalering, effectieve behandeling en (na)zorg van mensen met een niet-aangeboren hersenletsel. Wil je na het lezen van deze kennispagina nog meer weten?

De oorzaken van hersenletsel zijn zeer divers. De hersenen zijn het meest ingewikkelde menselijke orgaan. Ondanks de vorderingen in wetenschappelijk onderzoek is nog maar gedeeltelijk bekend hoe de hersenen werken. Dit complexe orgaan is bepalend voor ons hele wezen. NAH is in feite een verzamelbegrip voor een groot aantal aandoeningen met één gemeenschappelijk karakter: er is letsel ontstaan in de hersenen van betrokkene. Hierdoor is een deel van de hersenen zo beschadigd, dat ze niet meer normaal kunnen werken.

Herkennen

Er is bij NAH geen sprake van 1 duidelijk herkenbaar beeld met restverschijnselen. Sommige gevolgen vallen direct op, zoals een halfzijdige verlamming of het niet goed kunnen spreken. Maar meestal is NAH aan de buitenkant niet te zien, waardoor de gevolgen vaak niet zo ernstig lijken. Wanneer dan het dagelijks leven weer wordt opgepakt, blijken er soms toch problemen te zijn. Een studie voortzetten of het werk hervatten gaat dan niet zomaar. Bij kinderen kunnen de gevolgen van NAH lang verborgen blijven. Dit komt omdat kinderen nog in ontwikkeling zijn en op bepaalde hersenfuncties pas na verloop van jaren een beroep gedaan wordt.

Impact

Een beschadiging aan de hersenen kan tot grote problemen leiden. Daarbij hoeft niet altijd enkel de omvang van de beschadiging doorslaggevend te zijn. Vooral de plaats van het letsel bepaalt welke problemen er ontstaan en wat de invloed daarvan is op het dagelijkse leven. De impact is voor iedereen anders, want ook vroegere vaardigheden en sociale omstandigheden spelen hierbij een rol. De gevolgen van hersenletsel zijn op stoornisniveau in te delen in de globale domeinen van het menselijk functioneren: motoriek, cognitie (denkvermogen), gedrag en persoonlijkheid.

Traumatisch en niet-traumatisch

Uit allerlei onderzoek is inmiddels duidelijk dat problemen op het gebied van cognitie, leren, gedrag en emoties het meest van invloed zijn op het niveau van deelnemen aan de samenleving. Die problemen zijn met name van invloed op het plannen en reguleren van het eigen handelen. NAH wordt in traumatisch en niet-traumatisch letsel onderverdeeld. Traumatisch letsel wil zeggen, dat het letsel is ontstaan door ‘geweld’ van buitenaf. Bij niet-traumatisch letsel is er een oorzaak die van binnenuit komt, door processen die zich in het lichaam afspelen.

Onzichtbare gevolgen

Op de site van hersenletseluitleg.nl staat een duidelijk overzicht van de onzichtbare gevolgen van hersenletsel.

Erkennen

Er zijn voor kinderen, jongeren als volwassen signaleringslijsten ontwikkeld om de mogelijke gevolgen van hersenletsel sneller en beter te kunnen signaleren. Let wel: een signaleringslijst is heel nadrukkelijk geen diagnostisch instrument. Het beschrijft en inventariseert slechts de klachten/problemen die het gevolg zijn van het hersenletsel en zegt niets over de oorzaken. Sommige klachten kunnen ook optreden bij ADHD of bij een problematische gezinssituatie.

Signaleringslijst voor jongeren en kinderen met NAH (Brain Injury Alert): een korte lijst om de mogelijke gevolgen van hersenletsel bij kinderen beter te kunnen signaleren. Zo kunnen mensen in de directe omgeving van het kind rekening houden de beperking(en) en kan gerichter worden doorverwezen. De lijst is voor mensen die weten hoe een kind van een bepaalde leeftijd behoort te functioneren, zoals een intern begeleider, een leerkracht in het basisonderwijs, een mentor in het voortgezet onderwijs, een ambulant begeleider, een psycholoog, huisarts, pedagoog of revalidatiearts.

Signaleringslijst volwassenen met NAH: bedoeld om klachten van mensen met hersenletsel op cognitief, emotioneel of gedragsmatig vlak in kaart te brengen. Daarnaast vergroot deze lijst de erkenning en herkenning van mogelijke gevolgen bij zowel de cliënt, de naaste(n) en de zorgverlener. De lijst is voor alle zorgverleners die te maken hebben met cliënten met hersenletsel. Denk onder anderen aan (neurologie)verpleegkundigen in de thuiszorg, in een een verpleeghuis of bij MEE; en ook aan huisartsen, medewerkers van een nazorgpoli niet-aangeboren hersenletsel en WMO-medewerkers.

Signaleringslijst voor CVA-patiënten: CVA is de medische term voor een beroerte: een ongeluk in de bloedvaten van de hersenen. Dat is in Nederland de belangrijkste oorzaak van invaliditeit. Het aantal mensen dat leeft met de gevolgen van een beroerte neemt toe. Door verbeterde medische zorg overleven steeds meer mensen een ernstige beroerte. Zij blijven leven met blijvende gevolgen. Ook krijgen steeds méér mensen een beroerte. Mogelijke verklaringen daarvoor zijn de vergrijzing en een toename van het aantal mensen dat een coronaire aandoening (verschillende ziekten die te maken hebben met het slecht functioneren van de kransslagaders) overleeft.

Alert blijven

Ook na lange tijd kan NAH op veel vlakken voor veel problemen blijven zorgen. Langetermijnproblemen zijn verre van zeldzaam, dat geldt ook voor ‘walking & talking’ patiënt. Blijf alert op nieuwe problematiek en denk daarbij ook aan de naasten. Besef dat iedereen anders is: let op de persoon achter het letsel.

Feiten

Risicoleeftijden¹

Jonge kinderen tussen 0 en 4 jaar vormen de grootste risicogroep. Zo komt een bijna-verdrinking het meest voor bij kinderen tussen 1 en 3 jaar, meestal dichtbij huis. Andere kwetsbare leeftijdsgroepen zijn jong volwassenen (met name mannen) van 15 tot 24 jaar en mensen ouder dan 80 jaar.

Jongeren

Jonge kinderen gaan de straat op om te spelen, naar school te gaan of naar de sportclub. Als ze naar het voortgezet onderwijs gaan, vergroot hun leefwereld ineens aanzienlijk. Ze worden soms veel ‘slordiger’ in het verkeer of krijgen een scooter, waardoor het risico op een verkeersongeval toeneemt. Jonge mensen die net een auto hebben, zijn onervaren en nemen meer risico’s. Over het algemeen hebben jongens en mannen bijna 2 keer zo grote kans op een traumatisch hersenletsel dan meisjes en vrouwen. De veronderstelling is dat dit te maken heeft met leefgewoonten en ‘karakter’. Machogedrag in het verkeer levert veel risico’s op.

Ouderen

Voor ouderen geldt dat door ouderdomsverschijnselen zoals vertraagd reactievermogen, verminderd gezichtsvermogen en aandoeningen van het bewegingsapparaat, de kans op een ongeluk groter wordt.

Herseninfarct

Een herseninfarct komt vooral voor bij mensen vanaf 50 jaar. Mannen hebben een wat grotere kans op een infarct dan vrouwen. Dat komt door slechtere leefgewoonten zoals roken, drinken en veel stress op het werk. Recent onderzoek toont aan dat vrouwen inmiddels ‘de achterstand’ op dat terrein aan het inhalen zijn.

Hersenbloeding

Een hersenbloeding als gevolg van een aanlegfout in 1 van de bloedvaten komt in verhouding meer voor bij mensen tussen 15 en 30 jaar. Een kwart van de mensen die een CVA krijgt, is jonger dan 65 jaar. Een hartstilstand treft vooral mensen op middelbare leeftijd; mannen meer dan vrouwen.

¹ Hersenletsel: achtergronden en aanpak ‘Ze zeggen dat ik zo veranderd ben’ van Henk Eilander, Patty van Belle-Kusse, Peter Vrancken, uitgeverij LEMMA – Den Haag – 2006.

Aantallen²

Jaarlijks worden er ongeveer 140.000 mensen met de diagnose ‘traumatisch hersenletsel’ uit het ziekenhuis ontslagen. Het werkelijke aantal mensen met traumatisch hersenletsel ligt naar schatting veel hoger. Want je wordt niet geregistreerd als je niet in het ziekenhuis bent opgenomen. Het merendeel gaat dus alleen naar de huisarts of de spoedeisende hulp, of zoekt zelfs helemaal geen hulp.

Hersenschudding

Bij 80-85% van deze mensen gaat het om licht traumatisch hersenletsel, een hersenschudding. Dit overkomt jaarlijks meer dan 7.000 jonge kinderen. Met name bij kinderen is het vaak moeilijk de symptomen van een hersenschudding te herkennen. De Hersenstichting heeft daarom het Eerste Hulp bij Hersenschudding-poster gemaakt. Hierop staan naast de symptomen waaraan een hersenschudding te herkennen is ook enkele tips hoe je een hersenschudding kunt voorkomen.

Midden-Brabant 

Voor een aantal groepen mensen in Midden-Brabant zijn nadere gegevens bekend: 

  • Jaarlijks worden 12.000 kinderen en jongeren (jonger dan 20 jaar) met traumatisch hersenletsel opgenomen in het ziekenhuis. Het gaat in  Midden-Brabant om circa 312 jongeren. Daarnaast is een onbekend aantal dat niet in een ziekenhuis komt met het letsel.
  • We gaan ervan uit dat 5 à 10 procent van alle getroffenen jonger dan 20 jaar – dat zijn in Nederland dus 600 tot 1.200 kinderen per jaar – ernstig hersenletsel overhoudt aan het trauma (Midden-Brabant 15 tot 31 kinderen). 

² Gegevens zijn afkomstig van Hersenstichting Nederland.